ساخت پیکره ای در خط و زبان فارسی

در موقعیت‌های مختلف ارتباطی، گفته‌ها و نوشته‌های بسیاری وجود دارد که نمی‌توان براساس شمّ زبانیِ خبرگان یا اهل زبان، ساخت دستوریِ آن‌ها را با معیار دوارزشیِ «خوش‌ساخت» و «بدساخت» پیش‌بینی کرد؛ زیرا اهل زبان، برای برآورده‌کردن نیازهای ارتباطی خود، همواره در حال قبض و بسط قواعد دستوری‌اند. شاید مهم‌ترین مسئله‌ای که زبان‌شناسان با آن مواجه‌اند تعیین (میزانِ) خوش‌ساختی ساخت‌های دستوری باشد که در چارچوب نظریه‌های زبانی برای هریک از سطوح زبان پیش‌بینی می‌شود. گرچه یافته‌های زبان‌شناسان، در چارچوب نظریه‌های زبانی، حجم عظیمی از الگوها و ساخت‌های زبانی را به‌خوبی توصیف و تبیین می‌کند، اما باید بین «امکان وجود» ساخت‌های دستوری و «احتمال وقوع» ساخت‌های زبانی که در گفتار و نوشتار به کار می‌روند، فرق گذاشت.

در کتابِ حاضر، تمرکز اصلی بر روی فراوانی مطلق، فراوانی نسبی و احتمال وقوع ساخت‌هایی است که در زبان گفتاری و نوشتاری به کار می‌روند، و به توصیف و تبیین قضاوت دوارزشیِ زبان‌شناسان دربارة ساخت‌‌های ممکن پرداخته نمی‌شود. در این کتاب، کوشش شده است تا با دو رویکرد روش‌شناختیِ «پیکره‌بنیاد» و «پیکره‌محور»، نظم غالب در الگوها و ساخت‌های زبانیِ فارسی، در سطوح آواج‌شناسی، واژگان و صرف، استخراج و بررسی شود. بی‌تردید، ساخت‌هایی که در پیکرۀ زبانی، از نظر آماری به طرز معنی‌داری، فراوانی بیشتری نسبت به دیگر ساخت‌های زبانی داشته باشند، در مطالعاتِ زبان‌شناسی نظری و کاربردی نیز شایان توجّهِ ویژه و بایستۀ بررسی‌های افزون‌ترند.

مخاطبان کتابِ حاضر دانشجویان رشته‌های زبان‌شناسیِ محض و رایانشی، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، زبان و ادبیات فارسی، متخصصان پردازش زبان فارسی و به طورکلی همه علاقه‌مندان به دستورِ خط و زبان فارسی خواهند بود.